Глобалните пазари испраќаат сигнали дека храната би можела повторно да поскапи во наредните месеци, а ефектите од повисоките цени на енергијата, горивата и земјоделските суровини постепено би можеле да се почувствуваат и во продавниците во Македонија.

На светските пазари веќе е регистриран раст на цените на дел од основните земјоделски производи. Според најновите податоци на Организацијата за храна и земјоделство при ОН (FAO), индексот на цените на храната во јули достигнал 131,1 поен, што е раст од 0,6 отсто во однос на јуни.

Особено загрижувачки е движењето кај житарките. Нивниот индекс во јули пораснал за 3,4 отсто на месечно ниво, при што цената на пченицата скокнала за 5,8 отсто, а пченката за 3,6 отсто. FAO посочува дека врз пазарите влијаат нарушувањата во извозот преку Црното Море, штетите од топлотните бранови и загриженоста за приносите во дел од клучните производни региони.

Енергијата повторно станува клучен фактор

Дополнителен притисок претставуваат цените на енергијата и горивата. Повисоките трошоци не влијаат само врз транспортот, туку и врз земјоделското производство, преработката, складирањето и дистрибуцијата на храната.

Европската централна банка очекува инфлацијата кај храната да почне да се зголемува од крајот на 2026 година, токму поради постепеното пренесување на повисоките енергетски трошоци врз потрошувачките цени.

Тоа значи дека поскапувањето на енергијата не мора веднаш да се почувствува на полиците. Ефектот може да дојде со одредено доцнење, откако повисоките трошоци ќе поминат низ целиот синџир – од производителот, преку преработувачите и трговците, до крајниот потрошувач.

Што може да значи тоа за Македонија?

За македонските потрошувачи ова е особено важно бидејќи домашниот пазар е чувствителен на движењата на меѓународните цени на храната, енергијата и транспортот.

Дополнителен сигнал е и неодамнешното поскапување на горивата во земјава. Од 25 август максималната цена на дизелот е зголемена на 101,50 денари за литар, што претставува раст од 3,50 денари. Повисокиот трошок за гориво директно ги зголемува транспортните и логистичките трошоци, а тие се дел од цената на практично секој прехранбен производ.

Сепак, не значи дека сите производи задолжително ќе поскапат со ист интензитет. На крајните цени ќе влијаат и домашното производство, залихите, увозот, курсот на денарот, трговските маржи и мерките на државата.

Но комбинацијата од поскапа енергија, поскап транспорт и раст на дел од светските цени на житарките и другите земјоделски суровини создава реален ризик за нов ценовен притисок во втората половина од годината.

Затоа, наместо прашањето дали храната „ќе поскапи од есен“, можеби попрецизно е прашањето колкав ќе биде новиот ценовен притисок и кои производи први ќе го почувствуваат.

Сигналите од светските пазари покажуваат дека есента и крајот на 2026 година ќе бидат период кој потрошувачите и економските власти внимателно ќе го следат.